اسلام ناب

نقش نوار در انقلاب اسلامي ايران از ديدگاه يك انديشمند معاصر (عطف به پست قبلي وبلاگ)

حامد الگار، استاد کرسی مطالعات خاورمیانه و ایران در دانشگاه برکلی کالیفرنیا، از جمله محققینی است که توجه بسيار به انقلاب اسلامي ايران داشته و مسائل آن را مورد مطالعه قرار داده است. وي به واسطة پرداختن به تحليل تاريخي انقلاب اسلامي؛ انقلاب مشروطيت، و مناسبات دين و دولت درعهد قاجار مورد توجه و اشتهار در محافل علمي و دانشگاهي معاصر است. وي در يك خانواده مسيحي انگليسي به دنيا آمده و پس از سفرهاي متعدد به كشورهاي اسلامي خصوصا ايران، مسلمان شده است. وي بخشي از وقايع انقلاب را شخصا حضور داشته و درك كرده است و از آن پس آثار زيادي در مورد انقلاب ايران منتشر كرده است و اينگونه آثار وي در ميان منابع مطرح در موضوع مذكور است. الگار هم اكنون در دانشگاه کاليفرنيا استاد فارسي و پژوهش هاي اسلامي است. مطالعه كتاب «انقلاب اسلامي در ايران» ايشان به دوستان توصيه مي شود و ان شاءالله در آينده خلاصه كتاب را در وبلاگ خواهم گذاشت.

فعلاً يك بخش جالب از همين كتاب انتخاب و ذيلاً  مي آيد:

...پس از قيام تبريز يك سلسله مراسم يادبود در شهرهاي مختلف ايران برگزار گرديد كه آنها نيز به نوبه خود قيام هاي كوچكتري بودند. بخصوص مي توان به مورد يزد اشاره كرد. در آنجا مردمي كه در پايان يك مراسم يادبود به آرامي از يكي از مساجد اصلي شهر خارج مي شدند، به رگبار گلوله بسته شدند. از اين جريان نواري تهيه شد و به طور وسيعي در سراسر ايران پخش گرديد. به شهادت همه كساني كه امكان شنيدن اين نوار و نوارهاي مشابه را يافته اند، سر و صدا و فريادهايي كه از اين نوار به گوش مي رسد گواه بارزي بر قساوت رژيم شاه و شيوه هاي سركوبگرانه اوست.

در اين نوار پس از تمام شدن خطبه و ختم مراسم يادبود، همهمه جمعيت شنيده مي شود كه از مسجد وارد خيابان مي شوند. سپس آژير اتومبيل هاي پليس و ارتش به گوش مي رسد. آنگاه آتش مسلسلها به روي مردم گشوده مي شود و ناله و فرياد زخمي ها به آسمان مي رود. كساني كه اندك ترديدي نسبت به ماهيت رژيم شاه دارند لازم است كه اين نوار و هولناك تر از آن نواري را كه از حمله نيروهاي دولتي به درون يك مسجد در شيراز چند ماه پس از واقعه يزد تهيه شده، به گوش خود بشنوند.

مي توان گفت نوار مزبور نقش بسيار مهمي در سير انقلاب اسلامي ايفاء نمود. شاه از يك ابزار سيار پيچيده تكنولوژيك برخوردار بود. يك ارتش چهارصد هزار نفري در اختيار داشت كه در زمره مجهزترين ارتشهاي خاور ميانه بود و از نظر توانايي نظامي پس از ديگر عامل دست نشانده آمريكا در منطقه يعني اسرائيل، در مرتبه دوم اهميت قرار داشت. او همچنين ابزار سركوب پليسي بسيار پيچيده اي در اختيار داشت كه مدت پانزده سال در دلهاي مردم رعب و وحشت افكنده بود. در مقابل همه اينها مردم ايران از نظر سلاح، تشكيلات يا قدرت تكنولوژيك، امكانات بسيار اندكي در اختيار داشتند. يكي از آن وسايلي كه مورد استفاده قرار گرفت و بسيار هم موثر افتاد، نوار كاست بود!

نه تنها نوارهايي از قبيل آنچه اشاره كردم به طور وسيعي در سراسر ايران پخش مي گرديد، بلكه اعلاميه ها و بيانيه هاي آيت الله خميني به شكل گفتار و چاپي با يك وسيله ساده در سراسر كشور پخش مي شد و آن وسيله ساده، نوار بود. خود من هنگامي كه در پاريس بودم شاهد ارسال يكي از اين پيامها به ايران بودم. سادگي اين وسيله ارسال و انتقال پيامهاي ضبط شده مايه شگفتي بسياري از ناظران غربي شده بود. كل قضيه از اين قرار بود كه پيام در پاريس ضبط مي شد و سپس از طريق تلفن براي چند نفر كه در تهران ضبط صوت هايي را به تلفن وصل كرده بودند، پخش مي گرديد. آن اشخاص نيز به افراد ديگري كه در استانهاي مختلف با ضبط صوت هاي آماده خود منتظر بودند، تلفن مي كردند. و به اين ترتيب در ظرف مدت زمان اندكي پيام در سراسر كشور تكثير و پخش مي شد.

براي بسياري از مردم خاور ميانه و آسياي جنوبي پخش جديد ترين آهنگ هاي پاپ در تاكسي و كاميون هاي باري امر آشنايي است. يكي از سمبل هاي انقلاب اسلامي ايران اين بود كه تنها نواري كه در اتوبوس هاي مسافربري، كاميون ها و تاكسي ها پخش مي شد، نوارهاي سخنان آيت الله خميني بود. به عبارتي مي توان گفت سمبل تكنولوژيك اين انقلاب «نوار كاست» بود. همانطور كه انقلاب مشروطيت، انقلاب تلگرام بود. همان تلگرام هايي كه بين «عتبات» و مراكز متعدد ايران رد و بدل مي شد.

برگرفته از كتاب انقلاب اسلامي در ايران – حامد الگار صفحات 134 و 135